សិរីសុវត្ថិ ខែ មេសា 30, 2009
Posted by សុភ័ក្ត្រ in ព្រះមហាក្ស័ត្រិយ៍, ព្រះរាជបុត្រ.trackback
ព្រះនាមពេញ ព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេច ព្រះសិរីសុវត្ថិ
ព្រះនាមដើម អង្គ ស៊ីសុវត្ថិ
ព្រះនាមក្នុងរាជ្យ ព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេច ព្រះសិរីសុវត្ថិ ចមចក្រពង្ស ហរិរាជបរមិន្ទរភូវណៃក្រៃកែវហ្វា សុឡាឡៃ មហាសមុទ្ធិវរ្ម័ននរិន្ទពង្ស សានិន្ទអធិវរតាខត្តិរយាមហាធម្មិកវរតា បរមសារិន្ទ្រមហាស្រីវិយាអធិបតីស្រីសុរិយាវរ្ម័ន មហាចក្រពត្តិ តម្រង់រាស្ត្រ ឧបតោសុជាតិវរវរ្ម័ន បម្រុងក្រុងកម្ពុជា ខេមរិន្ទ្រា គុរុរាជាមហាសុរិន្ទ្រា បរមរាជាធម្មយុត្តិមហាសាសនាបិមាកិរតិជារិយាបរមអាចារ្យស្រីជាយាវរិយាអធិបតីនិបាតបិតុលាកម្ពុជអាណាចក្រ អគ្គមហាបុរសរតន៍ វិវត្តន៍រក្សាឯករាជ្យ មហាទេព្ដានរិន្ទ្រាវិសុទ្ធបរមមហាចក្រពត្តិ រាជាធិរាជ បរមពោធិ ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី
ឋានៈ ព្រះរាជបុត្រ, ព្រះមហាក្ស័ត្រិយ៍
ប្រសូត ០៧ កញ្ញា ១៨៤០
សុវណ្ណគត ០៩ សីហា ១៩២៧
ព្រះមរណនាម ព្រះរាជានុកោដ្ឋ
ព្រះបិតា ព្រះអង្គ ដួង
ព្រះមាតា ពៅ
រាជាភិសេក ២៨ មេសា ១៩០៦
គ្រងរាជ្យពី ១៩០៤ ដល់ ១៩២៧ (២៣ឆ្នាំ)
រជ្ជកាលមុន នរោត្ដម
រជ្ជកាលបន្ទាប់ សិរីសុវត្ថិ មុនីវង្ស
ព្រះបាទ សម្ដេចព្រះ សិរីសុវត្ថិ [អានថា៖ សិ-រ៉ី-សុ-វ៉ាត់] ឬ ស្រីសុវត្ថិ ឬ ស៊ីសុវត្ថិ ស្ដេចព្រះរាជសម្ភព នាថ្ងៃទី០៧ ខែកញ្ញា គ.ស.១៨៤០ និងស្ដេចសុវណ្ណគតនាថ្ងៃទី០៩ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩២៧ ក្នុងព្រះជន្ម៨៧វស្សា នៅឯព្រះបរមរាជវាំងក្រុងចតុម្មុខមង្គល ក្នុងព្រះបរមនាមថាព្រះករុណាព្រះរាជានុកោដ្ឋ ឬហ្លួងរាជានុកោដ្ឋ។ ព្រះអង្គ ទ្រង់ជាព្រះរាជបុត្រនៃ ព្រះបាទ អង្គ ដួង ដែលជាបឋមក្ស័ត្រិយ៍នៃព្រះរាជអាណាចក្រកម្ពុជាឯករាជ្យ ក្រោយការត្រួតត្រាពីសំណាក់ប្រទេសស្យាម និងអណ្ណាម។
| ព្រះរាជប្រវត្តិ |
សម្ដេចព្រះសីរីសុវត្ថិ ព្រះអង្គព្រះរាជសម្ភពកាលពីថ្ងៃទី០៧ ខែកញ្ញា គ.ស.១៨៤០ នាព្រះរាជធានី ក្រុងឧដ្ដុង្គមានជ័យ ទ្រង់ជាព្រះរាជបុត្រនៃ សម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមាធិបតី ព្រះអង្គ ដួង និងព្រះអច្ឆរាអក្សរ ពៅ។ ឯកសារខ្លះថាទ្រង់ប្រសូតនៅឯខេត្តបាត់ដំបង។
| ការឡើងគ្រងរាជ្យ |
បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតនៃព្រះករុណា ព្រះបាទ នរោត្ដម នាថ្ងៃទី២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩០៤ មក នៅថ្ងៃដដែលនោះ នាវេលាម៉ោង ១៥ និង២០នាទី ក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង្ក បានបើកសម័យប្រជុំក្រោមអធិបតីនៃលោករេស៊ីដង់ស៊ុប៉េរីយឺរ សម្រេចជ្រើសរើសព្រះមហាឧបរាជ សិរីសុវត្ថិ ឡើងគ្រងសិរីរាជ្យសម្បត្តិបន្តពីព្រះជេស្ឋាព្រះអង្គ គឺព្រះបាទ នរោត្ដម នាគ.ស.១៩០៤ រហូតដល់ទ្រង់សុវណ្ណគតនា គ.ស.១៩២៧។
ព្រះរាជពិធីរាជាភិសេកព្រះត្រូវបានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅព្រះទីន័ងទេវាវិនិច្ឆ័យ, ប្រាសាទខេមរិន្ទ្រ នាព្រះមហាព្រះបរមរាជវាំងក្រុងចតុម្មុខមង្គលសាកលកម្ពុជាធិបតីនាថ្ងៃទី២៨ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩០៦។
| គ្រឿងឥស្សរិយយស |
- នៅគ្រាព្រះជន្ម១៨វស្សា ទ្រង់បានទទួលព្រះសុវណ្ណប័ដជា សម្ដេចព្រះហរិរាជតណៃក្រៃកែវហ្វា
- នៅគ្រាព្រះជន្ម២៤វស្សា ទ្រង់ឧបសមបទជាព្រះភិក្ខុនៅឯវត្តបវរនិវេស ក្រុងបាងកក ចំនួន១វស្សា
- នៅគ្រាព្រះជន្ម៣៦វស្សា បានទទួលការតែងតាំងជា សម្ដេចព្រះមហាឧបរាជបរមបពិត្រ ក្រុងកម្ពុជា
- នៅគ្រាព្រះជន្ម៦៥ (២៤ មីនា ១៩០៤) គ្រុងសិរីរាជសម្បត្តិជាព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី បន្តពីព្រះជេដ្ឋា ព្រះបាទ នរោត្ដម
- មេដាយព្រះកិត្តិយសនៃប្រទេសបារាំង ១៩០៦
- គ្រឿងឥស្សរិយយសស្ដេចការូលទី៣ នៃប្រទេសអេស្បាញ, ១៩១២
- គ្រឿងឥស្សរិយយសនាគរាជនៃប្រទេសអណ្ណាម, ១៩១២
- គ្រឿងឥស្សរិយយសវាសានៃប្រទេសស៊ុយអែត, ១៩១២
- គ្រឿងឥស្សរិយយសដំរីស និងគ្រឿងឥស្សរិយយសមហាមកុដនៃរាជាណាចក្រស្យាម ១៩០០
- គ្រឿងឥស្សរិយយសឥណ្ឌូចិនថ្នាក់មាស, ១៩០០
- គ្រឿងឥស្សរិយយសដំរីរាប់លាន និងដំរីសនៃព្រះរាជអាណាចក្រលាវ ១៩០៩
| ព្រះអច្ឆរិយ |
ព្រះបាទ សិរីសុវត្ថិ ជាបុគ្គលដែលគួរឲ្យស្រឡាញ់ជាទីបំផុត ជាព្រះមហាក្ស័ត្រិយ៍ដែលមានព្រះទ័យទូលាយ និងមេត្ដាជាទីបំផុត។ ព្រះអង្គទ្រង់បានខិតខំទាំងកម្លាំងព្រះទ័យ និងកម្លាំងព្រះកាយ ដើម្បីធ្វើឲ្យមានសន្ដិភាព ប្រជារាស្រ្ដសម្បូរសប្បាយ។
លុះបានឡើងសោយរាជភ្លាម ព្រះអង្គទ្រង់បានប្រកាសឲ្យប្រើនូវរាជបញ្ញត្ដិ ថ្ងៃទី២១ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩០៤ ដែលបញ្ជាឲ្យលុបចោលនូវការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញលើរាងកាយជនមានទោស និងលើជនដែលត្រូវជាប់ចោទ។
| សមិទ្ធផលនានា |
នៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះអង្គ ព្រះរាជអាណាចក្រកម្ពុជា បានទទួលមកវិញនូវអាណាខេត្តបាត់ដំបង, សៀមរាប, ស្ទឹងត្រែង និងកោះកុង ពីអាណាចក្រស្យាមមកគ្រប់គ្រងវិញ។
- ផ្នែកការគ្រប់គ្រងប្រទេស
ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តិឲ្យលុបចោលកំណាន់ខេត្ត និងបង្កើតមុខងាររបស់មន្ត្រីទាំង៥ សម្រាប់គ្រប់គ្រងមណ្ឌលក្នុងព្រះរាជអាណាចក្រមានដូចតទៅ៖
- ឧកញ៉ាអគ្គមហាសេនា៖ មានមុខងារជារដ្ឋមន្រ្ដីក្រសួងមហាផ្ទៃ និងធម្មការ និងជាអធិបតីនៃគណៈរដ្ឋមន្រ្ដី
- ឧកញ៉ាយមរាជ៖ មានមុខងារជារដ្ឋមន្រ្ដីទទួលខុសត្រូវកិច្ចការក្នុងរាជវាំង ខាងហិរញ្ញវត្ថុ និងវិចិត្រសិល្បៈ
- ឧកញ៉ាក្រឡាហោម៖ មានមុខងារជារដ្ឋមន្រ្ដីខាងសង្រ្គាម សាធារណការ និងការសិក្សាសាធារណ
- ផ្នែកសិក្សាធិការ
តាមបញ្ញត្ដិថ្ងៃទី១១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩១២ ឪពុកម្ដាយត្រូវតែបញ្ជូនកូនប្រុសស្រីឲ្យទៅកាន់សាលារៀន បើពុំដូច្នោះទេ នឹងត្រូវទទួលទណ្ឌកម្ម។ ក្រៅពីសាលាវត្ដរាជការបានបង្កើតសាលានៅតាមឃុំជាច្រើនទៀត ដើម្បីឲ្យក្មេងសិក្សាភាសាជាតិខ្លួន។ ចំពោះក្មេងណាដែលចង់បន្ដការសិក្សាថែមទៀត រដ្ឋការអាណាព្យាបាលបារាំង បានបង្កើតសាលាបឋមសិក្សាជាន់ដំបូងខ្លះដែលនៅទីនោះ គេបានផ្ដើមការបង្រៀនភាសាបារាំង។ នៅពីលើសាលាទាំងនោះ នៅមានសាលាដែលមានកម្រិតវិជ្ជាខ្ពស់ជាងនៅតាមទីរួមខេត្ដហើយដែលមានចាងហ្វាងជាបារាំង។
សម្រាប់មធ្យមសិក្សា មានអនុវិទ្យាល័យស៊ីសុវត្ថិ នៅរាជធានីភ្នំពេញ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងតាំងពីឆ្នាំ១៩០៤ ម៉្លេះ។ ក្នុងវិស័យសិក្សាអប់រំ និងវប្បធម៌នេះ គេបានដឹងថាតាមរាជបញ្ញត្ដិថ្ងៃទី៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩១៥ ព្រះបាទសិរីសុវត្ដិ ទ្រង់បានបង្កើតគណៈកម្មការមួយដែលមាននាទី រៀបចំវចនានុក្រមខ្មែរជាលើកដំបូង រួចនៅគ.ស.១៩២១ ព្រះអង្គទ្រង់បានសាងសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់ និងព្រះរាជបណ្ណាល័យ។
- ផ្នែកនីតិរដ្ឋ
ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩១២ ព្រះរាជាទ្រង់បានប្រកាសឲ្យប្រើនូវក្រុមព្រហ្មទណ្ឌថ្មី។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ ក្រុមសើបអង្កេតបទឧក្រិដ្ឋ និងនៅឆ្នាំ១៩២០ ក្រុមរដ្ឋប្បវេណី និងក្រុមនីតិវិធីខាងបទបវេណី ក៏ត្រូវបានប្រកាសឲ្យប្រើជាបន្ដបន្ទាប់។ ក្រោយមកទៀតរាជបញ្ញត្ដិថ្ងៃទី១៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩២២ បានបង្កើតឲ្យមានសាលាលហុ សាលាដំបូង សាលាឧទ្ធរណ៍ សាលាឧក្រិដ្ឋ និងសាលាវិនិច្ឆ័យ។
- ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច
ក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទ សិរីសុវត្ថិ ចម្ការកៅស៊ូត្រូវបានបង្កើតជាលើកដំបូងនៅត្រង់តំបន់ជប់ (១៩២១)។ ដោយការសាកល្បងនេះមានជោគជ័យ ពួកមូលធននិយមបារាំងបានបង្កើតចម្ការកៅស៊ូធំៗផ្សេងទៀតត្រង់តំបន់ដីក្រហមក្នុងខេត្ដកំពង់ចាម និងក្រចេះ។ ដប់ឆ្នាំក្រោយមក គឺនៅឆ្នាំ១៩៣១ ទំហំដីដាំកៅស៊ូឡើងហួសពី២៥០០០ ហិចតា (៥៩)។
- ការងារផ្សេងទៀត
នាឆ្នាំ១៩០៧ មានបង្កើតគណៈកម្មការពីរ សម្រាប់ចងក្រងរាជពង្សាវតារខ្មែរ៖ គណៈកម្មការទី១ មានលោកឧកញ៉ា វាំង ជួន ជាប្រធាន គណៈកម្មការទី២ មានលោកឧកញ៉ាវង្សាអក្ខរាជ ឌុច ជាប្រធាន។
ម្យ៉ាងទៀត នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គដដែល នាឆ្នាំ១៩១៨ លោក ហ្សក ហ្គូលិយេ បានបង្កើតសារមន្ទីរមួយនៅក្រុងភ្នំពេញ ដើម្បីប្រមែប្រមូលនូវស្នាដៃខ្មែរដែលជាវត្ថុបុរាណយកមកថែរក្សាឲ្យបានគង់វង្សតទៅ។
| ពិរាល័យ |
ព្រះបាទ សិរីសុវត្ថិ បានសុគត នៅក្រុងភ្នំពេញចតុម្មុខមង្គល នាវេលាម៉ោង ១៦:០០ នៅថ្ងៃទី០៩ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩២៧ ក្នុងព្រះជន្មាយុ៨៧ព្រះវស្សា និងបានសោយរាជ្យក្នុងក្រុងកម្ពុជាធិបតី បាន២៣ឆ្នាំ គឺចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ១៩២៧ គឺរហូតដល់ទ្រង់សោយទិវង្គត។
តាមរូបភាពឯកសារមួយចំនួន យើងឃើញថា ព្រះរាជពិធីត្រូវបានធ្វើឡើងតាមគន្លងរាជបវេណីបុរាណរៀងមក ស័ក្ដិសមព្រះកិត្តិយសជាស្ដេចផែនដី ដោយមានពិធីដង្ហែរព្រះកោដ្ឋព្រះបរមសពទៅដាក់នៅទីព្រះមេរុ ដើម្បីធ្វើពិធីថ្វាយព្រះភ្លើងជាដើម។
ព្រះករុណាព្រះបាទ សិរីសុវត្ថិ ទ្រង់មានព្រះបរមមរណនាមថា “ព្រះបរមរាជានុកោដ្ឋ” ឬ “ហ្លួងរាជានុកោដ្ឋ”។
| ព័ត៌មានទាក់ទង |
[...] [...]
[...] ព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្ដម សិរីសុវត្ថិ ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី (អង្គ [...]
[...] សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ និល ទៀង [អានថា៖ និល ទៀង] នៃគណៈមហានិកាយ (ប្រសូត ថ្ងៃសៅរ៍ ៧កើត ឆ្នាំវក ឆស័ក ព.ស.២៣៦៨/គ.ស.១៨២៤ សុគត ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ២កើត ខែអស្សុជ ឆ្នាំឆ្លូវ បញ្ចស័ក ព.ស.២៤៥៧/២ តុលា គ.ស.១៩១៣) ជាសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជអង្គទី១ នៃគណៈមហានិកាយ នៃព្រះរាជអាណាចក្រកម្ពុជា។ ទ្រង់កាន់តំណែងពីព.ស.២៤០១ ដល់ ព.ស.២៤៥៧ ក្នុងរជ្ជសម័យព្រះមហាក្ស័ត្រិយ៍៣ព្រះអង្គ គឺ ១. ព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមាឥស្សរាធិបតីព្រះអង្គ ដួង ២. ព្រះបាទសម្ដេចព្រះ នរោត្ដម ៣. ព្រះបាទសម្ដេចព្រះ សិរីសុវត្ថិ។ [...]
[...] ៣. ព្រះបាទសម្ដេចព្រះ សិរីសុវត្ថិ [...]
[...] ព្រះបាទសម្ដេចព្រះ សិរីសុវត្ថិ [...]
[...] ១៩២៧ ដល់ ១៩៤១ (១៤ឆ្នាំ) រជ្ជកាលមុន សិរីសុវត្ថិ រជ្ជកាលបន្ទាប់ នរោត្ដម [...]
[...] មុនីវង្ស មិនមែនហ្លួង ស៊ីសុវត្ថិ [...]
[...] សម្ដេចព្រះសិរីសុវត្ថិ* ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី [...]
[...] នៅពេលសម្តេចក្រុមហ្លួង ស៊ីសុវត្ថិ សុផានវង្ស និងសម្តេចក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ ពិនដារ៉ា ព្រះរាជបុត្រា ព្រះរាជបុត្រី នៃករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះ សិរីសុវត្ថិ យាងទៅកម្ពុជាក្រោមបានទទួលដំណឹងអំពីការបូជាជីវិតរបស់ឧកញ៉ា សឺង គុយ ទ្រង់ក៏បាននាំលោក សឺន សាច់ ជាបិតារបស់សម្តេច សឺនសាន និងឪពុកមារបស់លោកម្នាក់ទៀតទៅរាជធានីភ្នំពេញ ដើម្បីឲ្យបានបន្តការសិក្សាថែមទៀត។ លោក សឺន សាច់ ក៏បានរៀនសូត្ររហូតឡើងដល់ឋានៈជាឧបការីរបស់ព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះ នរោត្តម សុរាម្រឹត ដែលកាលណោះព្រះអង្គមានព្រះតំណែងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងកសិកម្ម។ [...]
[...] សិរីសុវត្ថិ ពីឆ្នាំ១៩១៨ ដល់ ១៩២៥។ [...]
[...] ព្រះបាទ សម្ដេចព្រះ សិរីសុវត្ថិ [...]
[...] ចង្កុលណី (មហេសីហ្លួង សិរីសុវត្ថិ) ប្រសូត ១៨៣៩ ពិរាល័យ [...]
[...] ក្នុងរជ្ជកាលនៃព្រះករុណា ព្រះ សិរីសុវត្ថិ និង ព្រះករុណា ព្រះ សិរីសុវត្ថិ [...]
[...] ចង្កុលណី ខែ កក្កដា 30, 2009 Posted by សុភ័ក្ត្រ in ព្រះមហេសី, រាជវង្សានុវង្ស. trackback ព្រះនាមពេញ សម្ដេចព្រះមហេសី ចង្កុលណី ព្រះនាមដើម អង្គ ដួង ចង្កុលណី ប្រសូត ១៨៣៩ ពិរាល័យ ១៩០២ ព្រះបិតា អង្គ ដួង ព្រះមាតា ប៉ែន ព្រះស្វាមី សិរីសុវត្ថិ [...]
[...] នាឆ្នាំ១៩០៦ អង្គសិរីសុវត្ថិ ចមចក្រពង្សនៃក្រុងកម្ពុជា [...]
[...] ព្រះករុណា ព្រះបាទ សិរីសុវត្ថិ [...]
[...] ប្រសូត ១៨៥៨ ទិវង្គត ១៩០៧ ព្រះបិតា សិរីសុវត្ថិ ព្រះមាតា [...]
[...] សិរីសុវត្ថិ នៃកម្ពុជា, មេទ័ព, [...]
[...] ពៅ ខែ សីហា 13, 2009 Posted by សុភ័ក្ត្រ in រាជវង្សានុវង្ស. trackback ព្រះនាមពេញ សម្ដេចព្រះវររាជនីមាតា ពៅ ព្រះនាមដើម ពៅ ប្រសូត ១៨១៩ ពិរាល័យ ២៣ មិថុនា ១៨៦៨ (៤៩ឆ្នាំ) ព្រះស្វាមី អង្គ ដួង បុត្រ សិរីសុវត្ថិ [...]
[...] ឧកញ៉ាសុត្តន្តប្រីជា ឥន្ទ [អានថា៖ អិន] គឺជាកវីនិពន្ធខ្មែរដ៏មហិមា ក្នុងជំនាន់ហ្លួង ព្រះ សិរីសុវត្ថិ។ [...]